images

हामी किन पछाडि छौ ?

घटना एक

करिब एक हप्ता पहिले एक जना करिब ४० वर्षको हट्टाकट्टा पुरुष आएर हतपत हतारिँदै भन्यो, “श्रीमान् मलाई न्याय चाहियो”

images

 

न्यायाधीश (श्रीमान्) ज्यूले नम्र भएर सोध्नुभयो, के भयो ?

श्रीमान् मैले बुढीलाई डिभोर्स दिन खोजेको मान्दैन ।

 

किन चाहियो डिभोर्स ? न्यायाधीशको प्रश्नमा उसले हतपत भन्यो, मेरो उसको उ नै मिल्दैन । (जबकि उसले श्रीमतीसँग के मिल्दैन भनी आफूमा नै प्रस्ट छैन ।)

 

छोरा छोरी छ कि छैन ? जवाफः छैन ।

विवाह भएको कति भयो ? जवाफः– ८ वर्ष ।

मागी कि प्रेम विवाह ? जवाफः मागी विवाह ।

तपाईँहरू त तराई बासी दाइजो लिएर विवाह गर्नुभयो होला ? त्यसरी सम्मान र सम्पत्ति साथ भित्राएको श्रीमतीलाई बेइज्जतीका साथ छोड्न पाइन्छ त ? (उ लाजले बोल्न सकेन ।) महिला बस्तु हो, मन लाग्दा सजाउने, नलाग्दा पुरानो हुँदा साट्ने वा फेर्न मिल्ने ? प्रति प्रश्नको उत्तर उसले दिन सकेन ।

 

 

घटना दोस्रो

करिब एक २०/२२ वर्षकी महिलालाई पुरुषले इजलासमा लिएर आउँछ, महिला हेर्दा निराश र कमजोर देखिन्छे, उसको मुन्टो निहुरिएको छ ।

हतपत उसको श्रीमानले गर्वको साथ भन्छ, सर म त डिभोर्स दिन आएको । उ अर्कैको गर्भवती छे ।

 

 

त्यो निराश महिलाको कहानी यस्तो छ,

 

विवाह लगतै पुरुष वैदेशिक रोजगारीमा जान्छ, महिला सामान्य साक्षर हुन्छे । अनजानमै छिमेकी विवाहित पुरुषसँग शारीरिक आकर्षणमा फस्छे र गर्भवती बन्छे । उ न त आफ्नो श्रीमानको हुन सक्छे, न त विवाहित पुरुषको वैधानिक पत्नी ।

 

यी र यस्ता घटनाका यी दुई पात्रहरू यस्ता समस्याहरूले विकराल बनेका समाजका उदाहरणहरू मात्र हुन् । माथिका घटनामा एउटै समानता छ, त्यो हो, महिला पीडित हुनु र उनीहरूको संवेदनशीलता ।

 

 

यी सब घटनाहरूमा महिला नै किन निरीह र आश्रित हुन बाध्य छन् । महिला केवल सौन्दर्यका पात्र  मात्र हुन् त ? जसरी बनावटी सुन्दरतामा तौलिन खोजिन्छ । नेपालमा महिला हित र अवसरका लागि संवैधानिक लगायत ऐन तथा कानुनी रूपमा प्रशस्तै व्यवस्था रहेका छन् । संवैधानिक व्यवस्था अन्तर्गत राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति, सभामुख, उपसभामुख, राष्ट्रिय सभा अध्यक्ष र उपाध्यक्ष, प्रदेश सभाका सभामुख र उपसभामुख जस्ता दुई दुई शीर्ष पदहरू मध्ये एक जना महिला अनिवार्य व्यवस्था गरेका छन् ।

 

 

यस्तै धारा ३८ मा राज्यका सबै निकायमा समानुपातिक समावेशी हक हुने व्यवस्था गरेका छ । यती हुँदाहुँदै पनि महिला किन निरीहताका पात्र बनेका छन् ? यो व्यवस्था अन्तर्गत रहेर उच्च ओहदामा महिलाको उपस्थिति रहँदा रहँदै पनि महिला नै किन  पीडित हुन्छन् ? र भई रहेका छन् । कतै पहुँचमा पुग्ने महिला उच्च ओहदामा र पहुँचमा नपुग्ने महिला पछाडिको पछाडि रहनुले हामीबिचमा एउटा खाडल सिर्जना भएको त छैन । कतै हामी महिला आफूमा नै यसको कमजोरी लुकेको त छैन ? कतै हामी महिला नै साक्षर भएर पनि शिक्षित हुन कन्जुस्याइँ गरिरहेका त छैन ? कतै हामीले हाम्रो समाजलाई परिवर्तन हुनुको साटो पछाडि पारिरहेको त छैनौ ? कतै हामी महिला आत्मनिर्भर हुन बिर्सेर वा छोडेर अरुवा आश्रित हुने बाटो रोजेका त छैनौ ? सोचौँ, आफ्नो मनलाई एकचोटी झकझक्याउन हैन भने माथि उल्लेखित घटनाका पात्र जस्तै हामी पनि भविष्यमा उही पात्र बन्न नसक्ने कुनै निश्चित छैन ।

 

 

संवैधानिक कानुनी तथा व्यवहारिक पाटो अँगाल्न बिर्सेर माथिका दुई पात्रमा समाहित हुन किन पुग्यौ ? यो विषयमा विशेष गरेर मधेस प्रदेश केन्द्रित महिलाले सोचनीय विषय बनाउनुपर्दछ । यदि आज सोचिएन भने एक्काइसौँ शताब्दीका अन्य महिलासँग काँधमा काँध मिलाउने क्षमता झन् झन् ओइल्याएर जाने निश्चित छ । अबका एक दशक सम्म पनि यस्तै परिस्थिति नरहला भन्न सकिन्न । त्यसैले यी सबै परिस्थिति घटाउँदै आफूमा महिला हुनुमा गर्भ गर्ने र गराउने वातावरण सिर्जना आज तथा अहिलेबाट नै लागौँ ।

 

images