काठमाण्डौ । नेपाल राष्ट्र बैंकले कोशी प्रदेशमा रहेका स्टार्टअप उद्यमहरूबारे गरेको एक अध्ययनले उत्साहजनक नतिजा देखाएको छ । बैंकको अध्ययनमा समेटिएका १६० वटा स्टार्टअप उद्यममा मात्रै आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा १ हजार ४३६ जनाले रोजगारी पाइरहेको तथ्यांक सार्वजनिक भएको हो ।
अध्ययन प्रतिवेदनअनुसार रोजगारी पाउनेमा पुरुषको हिस्सा ५१.६ प्रतिशत र महिलाको हिस्सा ४८.४ प्रतिशत रहेको छ । क्षेत्रगत हिसाबमा हेर्दा सेवामूलक उद्यममा महिला सहभागिता सबैभन्दा बढी ५७ प्रतिशत छ भने सूचना प्रविधि क्षेत्रमा सबैभन्दा कम २२.७ प्रतिशत मात्र रहेको छ । सञ्चालनमा रहेका यी उद्यमहरूको औसत क्षमता उपयोग ७१.४ प्रतिशत रहेको पाइएको छ । जसमा कृषि तथा वनजन्य क्षेत्रका उद्यमले सबैभन्दा बढी ८२.१ प्रतिशत र पर्यटन क्षेत्रका उद्यमले सबैभन्दा कम ६०.७ प्रतिशत क्षमता उपयोग गरेका छन् ।
स्टार्टअप उद्यमहरूको वित्तीय अवस्था पनि सकारात्मक देखिएको छ । अध्ययनमा समावेश १६० स्टार्टअपमध्ये आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा ८० प्रतिशत अर्थात् १२८ वटा उद्यम नाफामा रहेका छन् भने २० प्रतिशत अर्थात् ३२ वटा उद्यमले नोक्सान बेहोरेका छन् । कृषि तथा वनजन्य क्षेत्रका ८६.४ प्रतिशत उद्यम नाफामा रहँदा सूचना प्रविधि क्षेत्रका ६० प्रतिशत उद्यम मात्र नाफामा देखिएका छन् ।
यी १६० स्टार्टअपले उक्त आर्थिक वर्षमा कुल ९२ करोड ६४ लाख रुपैयाँ बराबरको बिक्री आम्दानी गरेका छन्, जसमा १२ करोड ९२ लाख रुपैयाँ खुद नाफा भएको छ । स्टार्टअपहरूको औसत नाफा १३.९ प्रतिशत रहेको छ । कुल २ अर्ब २४ करोड ९० लाख लगानी रहेको यी उद्यमहरूको औसत लगानी प्रतिफल दर ५.७ प्रतिशत रहेको छ । रोचक कुरा के छ भने, सूचना प्रविधि क्षेत्रको लगानी प्रतिफल दर सबैभन्दा बढी २०.९ प्रतिशत छ भने पर्यटन क्षेत्रको सबैभन्दा कम ३ प्रतिशत मात्र रहेको छ ।
प्रविधिको प्रयोगले व्यवसाय विस्तारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको अध्ययनले देखाएको छ । १६० मध्ये ४४ वटा उद्यममा उच्च प्रविधि र १०४ वटामा सामान्य प्रविधिको प्रयोग भएको छ ।
सूचना प्रविधि क्षेत्रका ६६.७ प्रतिशत उद्यममा उच्च प्रविधिको प्रयोग भएको छ । प्रविधिको प्रयोगले ग्राहकसँगको पहुँच वृद्धि, श्रम लागतमा कमी र उत्पादकत्वमा वृद्धि भएको व्यवसायीहरूले बताएका छन् । अध्ययनमा समेटिएका मध्ये १५५ वटा उद्यमले व्यवसाय विस्तार गर्ने योजना बनाएको देखिएको छ । व्यवसाय विस्तारको योजना बनाउनेमध्ये धेरैजसोले क्षमता विस्तार, वस्तु तथा सेवा विविधीकरण र बजार विस्तारलाई प्राथमिकतामा राखेका छन् ।
समग्रमा ९१.९ प्रतिशत उद्यम सफलता उन्मुख रहेको राष्ट्र बैंकको निष्कर्ष छ । विशेषगरी कृषि तथा वनजन्य क्षेत्रका ९८.५ प्रतिशत उद्यम सफलताको बाटोमा छन् । सफलता उन्मुख हुनुमा ४७.१ प्रतिशतले बजारको उपलब्धता र २६.३ प्रतिशतले प्रविधिको प्रयोगलाई मुख्य कारण मानेका छन् ।
अर्कोतर्फ, संकट उन्मुख देखिएका ८.१ प्रतिशत उद्यमहरूले भने बजारको अभाव, पुँजीको कमी र प्रविधिको अभावलाई मुख्य समस्याको रूपमा औँल्याएका छन् । यसबाहेक विदेशी भुक्तानीमा कठिनाइ, नगद प्रवाहको समस्या र खुला सिमानाका कारण हुने अवैध आयातले पनि व्यवसायमा चुनौती थपेको अध्ययनले देखाएको छ ।
अर्थ चाैतारी ।
