काठमाण्डौ । आज संसदमा आर्थिक सर्वेक्षण पेश भएको छ। आज बुधबारको प्रतिनिधिसभाको बैठकमा अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को आर्थिक सर्वेक्षण पेश गरेका हुन् । सर्वेक्षण पेश गर्दै अर्थमन्त्री वाग्लेले नेपालको आर्थिक वृद्धिदर आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ३.८५ प्रतिशत रहने प्रारम्भिक अनुमान रहेको बताए। गत आर्थिक वर्षमा यस्तो वृद्धिदर ४.४३ प्रतिशत रहेको थियो । चालु आर्थिक वर्षमा बागमती र गण्डकी प्रदेश बाहेक सबै प्रदेशको आर्थिक वृद्धिदर राष्ट्रिय औसतभन्दा न्यून रहने अनुमान गरिएको मन्त्री वाग्लेले बताए।
बजेट सार्वजनिक गर्नु भन्दा अगाडी आर्थिक सर्वेक्षण सार्वजनिक गर्ने गरिन्छ । आर्थिक सर्वेक्षणमा चालु आर्थिक वर्षको फागुनसम्मको प्रमुख आर्थिक गतिविधि , समग्र आर्थिक स्थिति, प्रमुख आर्थिक सूचक तथा परिसूचकहरूको अवस्था र विश्लेषण समावेश हुन्छ ।
सर्वेक्षणमा समग्र आर्थिक स्थिति, प्रादेशिक आर्थिक तथा सामाजिक स्थिति, सार्वजनिक वित्त, मूल्य विश्लेषण, वित्तीय क्षेत्र, बाह्य क्षेत्र, गरिबी निवारण र रोजगारी, कृषि वन तथा भूमिसुधार लगायतका शीर्षक रहन्छन् । त्यस्तै उद्योग वाणिज्य आपूर्ति पर्यटन, आवास तथा सहरी विकास, वातावरण र ऊर्जा, भौतिक पूर्वाधार यातायात र संचार, सामाजिक क्षेत्र, पुन निर्माण, सुशासन, प्रशासन, लगायतका शीर्षक पनि रहन्छन् । सर्वेक्षणमा यी शीर्षकसँग सम्बन्धित परिसूचक र अनुसूची पनि समावेश हुन्छन् ।
आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३ का मुख्य १०० बुँदाहरू (समाचार सारांश)
क) विश्व अर्थतन्त्र र नेपालको समष्टिगत आर्थिक स्थिति
१. विश्व अर्थतन्त्रमा देखिएको अनिश्चितता, व्यापार अवरोध र मध्यपूर्व एशियामा जारी द्वन्द्वका कारण सन् २०२६ मा विश्व अर्थतन्त्रको विस्तार ३.१ प्रतिशतमा सीमित हुने अनुमान छ।
२. सन् २०२६ मा विश्वव्यापी रूपमा उपभोक्ता मुद्रास्फीति ६.० प्रतिशत माथि रहने जोखिम कायमै रहेको छ।
३. नेपालको आर्थिक वृद्धिदर आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ३.८५ प्रतिशत रहने प्रारम्भिक अनुमान छ, जुन गत आर्थिक वर्षमा ४.४३ प्रतिशत रहेको थियो।
४. चालु आर्थिक वर्षमा बागमती र गण्डकी प्रदेश बाहेक सबै प्रदेशको आर्थिक वृद्धिदर राष्ट्रिय औसत (३.८५%) भन्दा न्यून रहने अनुमान छ।
५. कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) को संरचनामा कृषि क्षेत्रको योगदान २४.० प्रतिशत र गैर कृषि क्षेत्रको योगदान ७६.० प्रतिशत रहने अनुमान छ।
६. पछिल्लो एक दशकको आर्थिक प्रवृत्ति हेर्दा नेपालको जिडिपीमा कृषि क्षेत्रको योगदान क्रमशः घट्दै र सेवा क्षेत्रको योगदान बढ्दै गएको देखिन्छ।
७. चालु आर्थिक वर्षको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा प्राथमिक क्षेत्रको योगदान २४.४६ प्रतिशत रहने अनुमान छ।
८. जिडिपीमा उत्पादनमूलक र निर्माण जस्ता द्वितीयक क्षेत्रको योगदान १३.७३ प्रतिशतमा सीमित हुने देखिएको छ।
९. नेपालको अर्थतन्त्रमा सेवा क्षेत्रको प्रभुत्व बढ्दै गएर यसको योगदान ६1.८१ प्रतिशत पुग्ने प्रारम्भिक अनुमान छ।
१०. चालु आर्थिक वर्षमा कृषि क्षेत्रको वृद्धिदर १.५८ प्रतिशत र गैर कृषि क्षेत्रको वृद्धिदर ४.५४ प्रतिशत रहने अनुमान छ, जुन गत वर्ष क्रमशः ३.०५ प्रतिशत र ४.१२ प्रतिशत थियो।
११. चालु आर्थिक वर्षमा नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (उपभोक्ता मूल्यमा) रु. ६६ खर्ब ९ करोड रहने अनुमान गरिएको छ।
१२. कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा प्रादेशिक रूपमा सबैभन्दा बढी योगदान बागमती प्रदेशको ३६.७ प्रतिशत रहने अनुमान छ।
१३. देशको अर्थतन्त्रमा सबैभन्दा कम योगदान कर्णाली प्रदेशको ४.२ प्रतिशत रहने सर्वेक्षणले देखाएको छ।
१४. नेपालको अर्थतन्त्र उत्पादनमुखी भन्दा बढी उपभोगमुखी रहेको र चालु वर्षको जिडिपीमा उपभोगको हिस्सा ९०.३ प्रतिशत उच्च रहने अनुमान छ।
१५. कुल उपभोगको हिस्सामा निजी क्षेत्रको अंश ९१.२६ प्रतिशत, सरकारी क्षेत्रको ६.६२ प्रतिशत र गैरसरकारी क्षेत्रको २.१२ प्रतिशत रहनेछ।
१६. चालु आर्थिक वर्षमा अमेरिकी डलरमा प्रतिव्यक्ति कुल गार्हस्थ्य उत्पादन १,५१३ डलर पुग्ने अनुमान गरिएको छ।
१७. चालु वर्षमा नेपालीहरूको प्रतिव्यक्ति राष्ट्रिय आय (GNI) १,५३५ अमेरिकी डलर पुग्ने प्रारम्भिक अनुमान छ।
१८. नेपालको प्रतिव्यक्ति कुल राष्ट्रिय खर्चयोग्य आय सुधारिएर २,०४४ अमेरिकी डलर पुग्ने प्रक्षेपण गरिएको छ।
१९. प्रादेशिक तुलनामा बागमती प्रदेशको प्रतिव्यक्ति आय सबैभन्दा बढी २,६४४ अमेरिकी डलर रहने अनुमान छ।
२०. मधेस प्रदेशको प्रतिव्यक्ति आय देशमै सबैभन्दा कम ९३४ अमेरिकी डलरमा सीमित रहने सर्वेक्षणले औँल्याएको छ।
ख) सार्वजनिक वित्त र सार्वजनिक संस्थानहरूको अवस्था
२१. चालु आर्थिक वर्षको सार्वजनिक वित्तका अधिकांश परिसूचकहरू मिश्रित अवस्थामा रहेका छन्।
२२. चालु आर्थिक वर्षको फागुनसम्म सङ्घीय खर्च १०.४ प्रतिशत र सङ्घीय राजस्व सङ्कलन ३.२ प्रतिशतले बढेको छ।
२३. समीक्षा अवधिमा सङ्घीय सरकारको वित्त सन्तुलन रु. ५८ अर्ब १ करोडले घाटामा रहेको छ।
२४. सरकारको प्राथमिक सन्तुलन समेत समीक्षा अवधिमा रु. ९ अर्ब ३९ करोडले घाटामा रहेको सर्वेक्षणले देखाउँछ।
२५. आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा सङ्घीय इकाई को एकीकृत राजस्व सङ्कलन रु. १२ खर्ब ८१ अर्ब ७० करोड पुगेको छ।
२६. सङ्कलित एकीकृत राजस्वमध्ये सङ्घीय सरकारको हिस्सा ९२.१ tobacco प्रतिशत र प्रदेश तथा स्थानीय तहको हिस्सा ७.९ प्रतिशत मात्रै रहेको छ।
२७. आव २०८१/८२ मा सङ्घीय इकाई बाट भएको एकीकृत खर्च रु. १७ खर्ब ७५ अर्ब ४७ करोड पुगेको छ।
२८. एकीकृत खर्चमध्ये चालु खर्चको हिस्सा ५३.२ प्रतिशत र पुँजीगत (विकास) खर्चको हिस्सा २८.० प्रतिशत रहेको छ।
२९. एकीकृत खर्चमै वित्तीय व्यवस्थातर्फको खर्चको हिस्सा १८.८ प्रतिशत पुगेको सर्वेक्षणमा उल्लेख छ।
३०. २०८२ फागुनसम्म मुलुकको कुल सार्वजनिक ऋण रु. २८ खर्ब ७८ अर्ब ३० करोड पुगेको छ।
३१. कुल सार्वजनिक ऋणमध्ये आन्तरिक ऋणको भार ४६.८ प्रतिशत र बाह्य ऋणको भार ५३.२ प्रतिशत रहेको छ।
३२. कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) को अनुपातमा सार्वजनिक ऋण २०८१ फागुनको ४३.२ प्रतिशतबाट बढेर २०८२ फागुनमा ४३.६ प्रतिशत पुगेको छ।
३३. आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा तीन तहका सरकारबिच भएको अनुदान हस्तान्तरण ३.७ प्रतिशतले वृद्धि भई रु. ३ खर्ब ७३ अर्ब ९८ करोड पुगेको छ।
३४. अस्तित्वमा रहेका ४५ सार्वजनिक संस्थानमध्ये चालु वर्षमा २७ वटा नाफामा र १६ वटा नोक्सानीमा रहेका छन् भने २ वटा बन्द छन्।
३५. २०८२ असारसम्म सार्वजनिक संस्थानहरूमा नेपाल सरकारको कुल लगानी (सेयर र ऋण गरी) रु. ७ खर्ब ९८ अर्ब ५६ करोड पुगेको छ।
३६. सरकारी लगानीमध्ये सार्वजनिक संस्थानमा सेयर लगानी रु. ३ खर्ब ७० अर्ब २५ करोड र ऋण लगानी रु. ४ खर्ब २८ अर्ब ३१ करोड रहेको छ।
ग) मौद्रिक, वित्तीय क्षेत्र र पुँजी बजार
३७. चालु आर्थिक वर्षको फागुनसम्म औसत उपभोक्ता मुद्रास्फीति (महँगी) २.१३ प्रतिशतमा संकुचित भई वाञ्छित सीमाभित्रै रहेको छ।
३८. वित्तीय पहुँचको विस्तारसँगै २०८२ फागुनसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थामा निक्षेप खाताको सङ्ख्या ६ करोड २० लाख ६०,२२२ पुगेको छ।
३९. मुलुकभर बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा कुल कर्जा खाताको सङ्ख्या २० लाख ४०,१४८ पुगेको छ।
४०. नेपालमा मोबाइल बैंकिङ्ग प्रयोगकर्ताको सङ्ख्या २ करोड ९४ लाख र इन्टरनेट बैंकिङ्ग प्रयोगकर्ता २३ लाख ७४ हजार पुगेका छन्।
४१. २०८२ फागुन मसान्तमा बैंकहरूको जोखिम भारित सम्पत्तिको तुलनामा प्राथमिक पुँजी र कुल पुँजीको अनुपात क्रमशः ९.६१ प्रतिशत र १२.६४ प्रतिशत छ।
४२. बैंकहरूको कर्जा निक्षेप अनुपात (CD Ratio) ७४.०७ प्रतिशत रहेको छ भने कुल निक्षेपमा कुल कर्जाको अंश ८०.०७ प्रतिशत छ।
४४. बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको खराब कर्जा (निष्क्रिय कर्जा) को औसत अनुपात बढेर ५.४२ प्रतिशत पुगेको छ।
४४. बैङ्कहरूमा अधिक तरलता (लगानीयोग्य पुँजी) रहे पनि निजी क्षेत्रतर्फको कर्जा प्रवाह अझै सुस्त छ।
४५. चालु आर्थिक वर्षको फागुनसम्म बैंकहरूको कुल निक्षेप ६.6४ प्रतिशतले बढेर रु. ७७ खर्ब ४५ अर्ब ८८ करोड पुगेको छ।
४६. समीक्षा अवधिमा निजी क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जा ४.४ प्रतिशतले मात्र बढेर रु. ५७ खर्ब ४१ अर्ब २४ करोड पुगेको छ।
४७. डिजिटल भुक्तानीतर्फ उल्लेख्य सुधार भई २०८२ फागुनसम्म क्युआर (QR) कोडमा आधारित कारोबार रु. १ खर्ब २५ अर्ब नाघेको छ।
४८. २०८२ फागुन मसान्तमा धितोपत्र बजारको नेप्से (NEPSE) सूचकाङ्क २,८२०.४५ विन्दु कायम भएको छ।
४९. सेयर बजारको कुल बजार पुँजीकरण ऐतिहासिक रूपमा बढेर रु. ४७ खर्ब ४४ अर्ब पुगेको छ।
५०. नेपालमा डिम्याट (DEMAT) खाता खोल्नेको सङ्ख्या ७६ लाख ३९ हजार पुगेको छ, जुन कुल जनसङ्ख्याको करिब २६.० प्रतिशत हो।
घ) बाह्य क्षेत्र, व्यापार र वैदेशिक लगानी
५१. चालु आर्थिक वर्षको फागुनसम्म कुल वस्तु व्यापार घाटा ११.२ प्रतिशतले वृद्धि भई रु. १० खर्ब ९८ अर्ब १४ करोड पुगेको छ।
५२. कुल वैदेशिक व्यापारको संरचनामा निर्यातको हिस्सा १२.९ प्रतिशत पुगेको सर्वेक्षणले देखाएको छ।
५३. चालु आर्थिक वर्षको फागुनसम्म विप्रेषण प्रवाह (रेमिट्यान्स) ३७.७ प्रतिशतको उच्च दरले बढेर रु. १४ खर्ब ४९ अर्ब ७० करोड पुगेको छ।
५४. रेमिट्यान्समा भएको अभूतपूर्व वृद्धिका कारण देशको शोधनान्तर स्थिति रु. ६ खर्ब ५८ अर्बको ठुलो बचतमा रहेको छ।
५५. मुलुकको चालु खाता समेत समीक्षा अवधिमा रु. ५ खर्ब ५२ अर्ब ८५ करोडले बचतमा रहेको छ।
५६. नेपालको कुल विदेशी विनिमय सञ्चिति हालसम्मकै उच्च बिन्दु रु. ३४ खर्ब १३ अर्ब ७७ करोड पुगेको छ।
५७. हाल कायम रहेको विदेशी मुद्राको यो सञ्चिति १८.५ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न पर्याप्त छ।
५८. चालु आर्थिक वर्षको फागुनसम्म उद्योग विभाग र लगानी बोर्ड नेपालमार्फत कुल रु. ४ खर्ब ९२ अर्ब बराबरको लगानी स्वीकृत भएको छ।
५९. स्वीकृत लगानीमध्ये उद्योग विभागबाट रु. ३ खर्ब ८९ अर्ब ७४ करोड र लगानी बोर्ड नेपालबाट रु. १ खर्ब २ अर्ब २६ करोड स्वीकृत भएको हो।
६०. २०८२ फागुनसम्म नेपालको उद्योग क्षेत्रमा स्वीकृत भएको कुल ऐतिहासिक लगानी रु. ५४ खर्ब ४४ अर्ब ६ करोड पुगेको छ।
६१. उद्योग विभागमा चालु वर्ष ९२१ थप उद्योग दर्ता भएसँगै कुल दर्ता भएका उद्योगको सङ्ख्या ११,१४० पुगेको छ।
६२. दर्ता भएका यी उद्योगहरू पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन हुँदा करिब ७ लाख ८५ हजार रोजगारी सिर्जना हुने अनुमान छ।
६३. २०८२ फागुनसम्म कुल ७,९५१ परियोजनामा रु. ६ खर्ब २५ अर्ब ५८ करोड बराबरको वैदेशिक लगानी (FDI) स्वीकृत भएको छ।
६४. स्वीकृत वैदेशिक लगानीमध्ये सबैभन्दा बढी सेवा उद्योगमा २८.३ प्रतिशत र सबैभन्दा कम खनिज उद्योगमा १.३ प्रतिशत छ।
६५. नेपालमा दर्ता भएका कुल कम्पनीहरूको सङ्ख्या ३ लाख ६९,६४६ पुगेको छ, जसमा प्राइभेट लिमिटेड कम्पनीको हिस्सा ९७.५ प्रतिशत छ।
ङ) कृषि, पूर्वाधार, ऊर्जा र पर्यटन
६६. प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजनाअन्तर्गत देशमा २१ सुपर जोन, २०६ जोन, १,६९९ ब्लक र ९,३९३ पकेट क्षेत्र सञ्चालनमा छन्।
६७. देशको कुल कृषियोग्य जमिनको ४४.६ प्रतिशत र सिँचाइयोग्य जमिनको ६२.६ प्रतिशत भू-भागमा सिँचाइ सुविधा पुगेको छ।
६८. नेपालको कुल भू-भागको ४६.०८ प्रतिशत क्षेत्र वन जङ्गलले ढाकेको छ, जुन विश्वको औसत (३२.०%) भन्दा बढी हो।
६९. भूमि प्रशासनतर्फ देशका १३५ मालपोत कार्यालयहरूमा अनलाइन प्रणाली (LRIMS) पूर्ण रूपमा लागू गरिएको छ।
७०. देशमा कुल ३२,३२५ सहकारी संस्थाहरू सञ्चालनमा रहेका छन्, जसमा आबद्ध सदस्यहरूको सङ्ख्या १ करोड १ लाख पुगेको छ।
७१. यी सहकारी संस्थाहरूबाट समग्र वित्तीय प्रणालीमा रु. १० खर्ब २९ अर्ब बराबरको बचत परिचालन भएको छ।
७२. विद्युतको आन्तरिक खपत बढेसँगै देशमा पेट्रोलियम पदार्थको आयातमा क्रमिक गिरावट आउन थालेको छ।
७३. चालु वर्षको फागुनसम्म पेट्रोलको आयात १०.० प्रतिशत र डिजेलको आयात ९.९ प्रतिशतले घटेको सर्वेक्षणले देखाउँछ।
७४. पर्यटन क्षेत्रमा उत्साहजनक पुनरुत्थान भई सन् २०२५ मा ११ लाख ६२ हजार विदेशी पर्यटक नेपाल भित्रिएका छन्।
७५. नेपाल आउने पर्यटकहरूको औसत बसाइ अवधि १६.३४ दिन र प्रति पर्यटक प्रतिदिन औसत खर्च ३३.०८ अमेरिकी डलर पुगेको छ।
७६. हाल मुलुकभर कुल ३५ वटा विमानस्थल सञ्चालनमा छन् भने ३२ अन्तर्राष्ट्रिय र २० आन्तरिक वायुसेवाले सेवा दिइरहेका छन्।
७७. २०८२ फागुनसम्म देशको ९९.१ प्रतिशत जनसङ्ख्यामा विद्युत्को पहुँच पुगिसकेको छ।
७८. नेपालको कुल जडित विद्युत् क्षमता ४,१०५ मेगावाट पुगेको छ, जसमा जलविद्युतको हिस्सा ३,७९८ मेगावाट रहेको छ।
७९. नेपालले चालु आर्थिक वर्षमा छिमेकी मुलुक भारततर्फ २,९१८ गिगावाट घण्टा विद्युत् निर्यात गर्न सफल भएको छ।
८०. सङ्घीय सरकारबाट निर्मित कालोपत्रे सडकको घनत्व बढेर १३८.७ मिटर प्रति वर्ग किलोमिटर कायम भएको छ।
८१. स्थानीय, प्रादेशिक र सङ्घीय तह समेत गरी मुलुकभर कुल १ लाख ४ हजार ९०६ किलोमिटर सडक सञ्जाल विस्तार भएको छ।
८२. नेपालका ८२.० प्रतिशत घरधुरीमा डिजिटल टेलिभिजनको पहुँच पुगेको छ भने मोबाइल टेलिफोन ग्राहकको घनत्व १०३.२ पुगेको छ।
च) सामाजिक क्षेत्र, मानव विकास र सुशासन
८३. नेपालमा निरपेक्ष गरिबीको रेखा मुनि रहेको जनसङ्ख्या २०.२७ प्रतिशत र बहु आयामिक गरिबी १७.४ प्रतिशतमा झरेको छ।
८४. देशमा आय असमानता मापन गर्ने उपभोगमा आधारित जिनी गुणक ०.३० र लैङ्गिक विकास सूचकाङ्क ०.८८५ रहेको छ।
८५. जनता आवास कार्यक्रमअन्तर्गत सुरक्षित आवासतर्फ हालसम्म कुल ४७,७२० वटा आवास गृहको निर्माण सम्पन्न भएको छ।
८६. सुरक्षित आवास कार्यक्रमअन्तर्गत देशका ९४,६३१ वटा फुसको छाना भएका घरहरूलाई जस्तापाताले विस्थापन गरिएको छ।
८७. २०७२ को विनाशकारी भूकम्पपश्चात्को पुनर्निर्माणअन्तर्गत हालसम्म ७ लाख ७३ हजार ९८७ निजी आवासको पुनर्निर्माण सकिएको छ।
८८. देशभर सञ्चालित सरकारी स्वास्थ्य संस्थाहरूको कुल सङ्ख्या ८,९७६ पुगेको सर्वेक्षणमा उल्लेख छ।
८९. स्वास्थ्य क्षेत्रको सुधारसँगै प्रति लाख जीवित जन्ममा हुने मातृ मृत्युदर १५१ मा झर्न सफल भएको छ।
९१. नेपालमा प्रति हजार जीवित जन्ममा शिशु मृत्युदर २७ र पाँच वर्षमुनिको बाल मृत्युदर ३१ मा झरेको छ।
९१. स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम सबै स्थानीय तहमा विस्तार भई २०८२ फागुनसम्म यसमा आबद्ध नागरिकको सङ्ख्या २१ लाख ४८ हजार नाघेको छ।
९२. औषधि उत्पादनतर्फ हालसम्म २२ हजार ३०५ ब्रान्डका औषधि दर्ता भएका छन्, जसमा १३ हजार ५९४ स्वदेशी ब्रान्डका छन्।
९३. विपन्न नागरिक औषधि उपचार कार्यक्रमअन्तर्गत ३३ हजार ५८१ जना क्यान्सर, मुटु र मिर्गौला रोगीले निःशुल्क उपचार सेवा पाएका छन्।
९४. आधारभूत खानेपानीको पहुँच ९७.० प्रतिशत जनसङ्ख्यामा पुगे पनि सुरक्षित खानेपानीको पहुँच २९.० प्रतिशतमा सीमित छ।
९५. शैक्षिक सत्र २०८२ मा खुद भर्ना दर आधारभूत तह (कक्षा १-८) मा ९७.८ प्रतिशत र माध्यमिक तह (कक्षा ९-१२) मा ५१.६ प्रतिशत छ।
९६. सन् २०२५ मा नेपालको मानव विकास सूचकाङ्क (HDI) ०.६२२ पुगेको छ भने नेपालीको औसत आयु ७१.३ वर्ष कायम भएको छ।
९७. सामाजिक सुरक्षा भत्ता प्राप्त गर्ने लाभग्राहीको सङ्ख्या ३६ लाख ४१ हजार पुगेको छ, जसमा ज्येष्ठ नागरिकको हिस्सा ४६.१४ प्रतिशत छ।
९८. योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा कोषमा २८ लाख ५० हजार श्रमिक सूचीकृत भएका छन्, जसमा वैदेशिक रोजगारमा जानेको हिस्सा ७५.९ प्रतिशत छ।
९९. राष्ट्रिय परिचयपत्र प्रयोजनका लागि २ करोड १ लाख नागरिकको विवरण सङ्कलन भई हालसम्म ४० लाख ३३ हजार परिचयपत्र वितरण गरिएको छ।
१००. वैदेशिक रोजगारीका लागि श्रम स्वीकृति लिने नेपाली कामदारको सङ्ख्या ६९ लाख नाघेको छ भने विद्युतीय राहदानी (e-Passport) वितरण ५५ लाख १६ हजार थान पुगेको छ।
अर्थ चाैतारी ।
