काठमाण्डौ । महिलाहरूले महिनावारीका समयमा प्रयोग गर्ने घरेलु, पुनः प्रयोग गर्न सकिने र स्वस्थकर प्याडको उत्पादन बढाइ घरेलु उद्योगको प्रवद्र्धन गर्नुपर्नेमा विधायकहरूले जोड दिएका छन् ।
बुधबार एक्सपोज नेपालले ललितपुरमा आयोजना गरेको ‘महिनावारीको सवालः वर्तमान अवस्था र विधायकको भूमिका’ विषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रममा बोल्दै सांसदहरूले नीतिगत रूपमै त्यस्ता उद्योगको प्रबर्द्धन गर्न तथा महिनावारीलाई मर्यादित र स्वस्थकर बनाउन भूमिका निर्वाह गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका हुन् ।
कार्यक्रममा बोल्दै पूर्वमन्त्री सांसद हितबहादुर तामाङले देशभित्र सञ्चालनमा रहेका प्याड उद्योगलाई प्रबर्द्धन गरी स्वदेशी उत्पादनलाई नै प्रमुखताका साथ प्रयोगमा ल्याउन राज्यले नीतिगत व्यवस्था गर्न सक्ने बताए । ऐन, कानुन र विधेयक निर्माण प्रक्रियामा आफूहरूको प्रत्यक्ष संलग्नता रहने हुनाले महिनावारीको विषय संसद र सरकारको प्रमुख प्राथमिकतामा पर्नुपर्ने उनले बताए । सांसद तामाङले महिनावारी प्रक्रियाका बारेमा किशोरावस्था सुरु हुनुपूर्व नै बालबालिकालाई विद्यालय शिक्षा दिनुपर्ने र यसका लागि शिक्षानीतिमै व्यवस्था गर्नुपर्ने उल्लेख गरे ।
यस्तै पूर्वमन्त्री सांसद जुलीकुमारी महतोले सरकारले छाउपडी व्यवस्था हटाउन काम गरेपनि महिनावारीका बेला प्रयोग गरिने प्याड र स्वास्थ्यको विषय सरकारको कम महत्वमा परेको स्वीकारिन । देशभित्रै रोजगारी सिर्जना गरी प्याड बनाउने सिपको प्रबर्द्धन र उत्पादन गर्ने उद्योगलाई विस्तार गर्न आवश्यक रहेको उनको भनाइ थियो । सरकारले विद्यालयमा वितरण गर्न उपलब्ध गराएको प्याडसमेत उचितरूपमा वितरण हुन नसकेको उनले बताइन ।
सांसद शुशिला श्रेष्ठले सरकारले विद्यालय क्षेत्रमा निःशुल्क वितरण गर्ने प्याड गुणस्तरीय नहुँदा झनै स्वास्थ्य समस्या बढ्ने भएकाले राज्य नै गम्भीर हुनुपर्ने तर्क राखिन ।
सांसद ऐनबहादुर शाहीले महिनावारी र यसको स्वास्थ्यको विषय सार्वजनिक महत्वको र नीतिगत तहबाट काम गर्नुपर्ने विषय भएको औँल्याउँदै संसदमा आफ्नो शशक्त भूमिका रहने प्रतिबद्धता जनाए ।
सांसद छिरिङ ल्यामु लामा तामाङले कतिपय समुदायमा महिनावारीका भेदभावजन्य क्रियाकलाप नहुने गरेका कारण महिनावारी स्वास्थ्यको विषय ओझेलमा परेको स्मरण गरे । उनले सामाजिक र धार्मिक समस्या नरहेका ठाउँमा शारीरिक समस्याबारे चेतना दिन आवश्यक रहेको औँल्याए ।
सांसद निशा डाँगीले नेपालमा उत्पादन हुने प्याडमा लाग्ने कर मिनाहा गर्न संसदमा पहल गर्ने बताइन । उनले संसद भवनभित्रै पनि शौचालयमा प्याड नभएको जानकारी दिँदै सार्वजनिक स्थलमा निःशुल्क प्याड पाइने व्यवस्था गर्नुपर्नेमा जोड दिइन । सरकारले विद्यार्थीका लागि दिने प्याड स्वदेशी उत्पादन हुन सके स्वदेशी उद्योगको प्रबर्द्धन हुने उनको विश्वास थियो ।
सांसद सपनाराज भण्डारीले सञ्चार माध्यममा समेत विदेशी उत्पादनको प्रचार प्रसार हुँदा नेपालमा उत्पादित प्याडको बजारीकरण हुन नसकेको बताए ।
सांसद कल्पना मियाँ कुसारीले स्वेदशी उत्पादनमा विश्वास गर्ने परिपाटी नहुँदा पनि स्थानीय प्याड उद्योगहरू प्रबर्द्धन हुन नसकेकोमा चिन्ता व्यक्त गरिन ।
सांसद अनिशा नेपालीले लाजको विषय र विभेदको विषय बनाइएको महिनावारीका बारेमा जनस्तरमा चेतना पु¥याउन नसकिएको बताइन् ।
सांसद अमरबहादुर थापाले कुनै पनि देशको अर्थतन्त्र बलियो हुन सकेमात्र स्वदेशी उद्योग फस्टाउने उल्लेख गरे । संसदमा महिलाका विषय र महिनावारीका विषय आफ्नो प्राथमिकतामा रहेको उनको भनाइ थियो ।
सांसद आशा वि.क.ले महिनावारीका बारेमा विधेयक बनाएर प्रक्रियामा लैजान सांसदका हैसियतमा आफ्नो पूर्ण प्रयास रहने बताइन् ।
महिनावारी स्वच्छता व्यवस्थापन सञ्जालका संयोजक गुणराज श्रेष्ठले महिनावारीका बेला महिलामाथि हुने विभेदले संविधानले व्यवस्था गरेका १० वटा विभिन्न मौलिक हकको हनन गरेकोप्रति सांसदहरूको ध्यानाकर्षण गराए । उनले नेपालमा २७ वटा उद्योगले प्याड उत्पादन गर्ने गरेपनि प्रयाप्त नभएको र बजारीकरण हुन नसकेको बताए ।
ग्लोबल एक्सन नेपालका निर्देशक बि.के श्रेष्ठले विद्यालय तहको पाठ्यक्रममा राखिँदै आएको महिनावारी स्वास्थ्यको विषय ऐच्छिक विषयमा पारिएकोप्रति आपत्ति जनाए । उनले देशैभरका विद्यालयमा महिनावारी शिक्षा आवश्यक रहेकोमा जोड दिए ।
एक्सपोज नेपालका अध्यक्ष प्याडम्यान ज्ञान महर्जनले महिनावारीका बेला प्रयोग हुने अधिकांश प्याडमा ९० प्रतिशतसम्म प्लाष्टिकजन्य पदार्थको प्रयोग हुनेहुँदा यसले प्रजनन स्वास्थ्यसमेतमा असर गर्नेतर्फ सचेत गराए ।
उनले कतिपय ‘डिस्पोजेबल प्याड’मा प्रयोग हुने डाइअक्सिन नामक केमिकल स्वास्थ्यका लागि हानिकारक रहेको बताए । महर्जनले एक्सपोज नेपालले उत्पादन र प्रबर्द्धन गर्दै आएको पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने सजिलो प्याडका बारेमा जानकारी गराएका थिए ।
कार्यक्रममा पत्रकारहरू मिनाकुमारी यादव, शोभा घिमिरे, प्रकाश बस्याल, यशोधा अधिकारी लगायतले महिनावारीका विषयमा सांसदको प्राथमिकतामा नपरेको, स्वस्थकर प्याड प्रयोगमा राज्यको ध्यान नपुगेको र महिनावारी स्वास्थ्यलाई महत्व नदिइएको बारे सांसदहरूसँग जवाफ मागेका थिए ।
अर्थ चाैतारी ।
