काठमाण्डौ । मुलुकबाट बाहिरिने विदेशी मुद्राको तुलनामा भित्रिने रकममा उल्लेख्य वृद्धि भएसँगै देशको शोधनान्तर बचत गत आर्थिक वर्षको तुलनामा दोब्बरभन्दा बढीले बढेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को ११ महिनाको आर्थिक प्रतिवेदनअनुसार जेठ मसान्तसम्म शोधनान्तर स्थिति ९ खर्ब २६ अर्ब ६ करोड रुपैयाँले बचतमा रहेको छ।
अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो बचत ४ खर्ब ९१ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ मात्र थियो। अमेरिकी डलरमा गणना गर्दा पनि शोधनान्तर स्थिति ६ अर्ब ३९ करोड डलरले बचतमा छ, जुन गत वर्षको जेठसम्म ३ अर्ब ६२ करोड डलर मात्रै बचतमा थियो। नेपाल भित्रिने रेमिट्यान्सको प्रवाह निरन्तर सुदृढ रहेकाले त्यसको सोझो र सकारात्मक प्रभाव समग्र शोधनान्तर स्थितिमा देखिएको हो।
निश्चित समयावधिभित्र आवासीय र गैरआवासीय व्यक्ति वा संस्थाहरूबीच भएका मुलुकको सम्पूर्ण आर्थिक तथा वित्तीय कारोबारको सारांश नै शोधनान्तर स्थिति हो। यो सूचक बचतमा रहँदा बाह्य क्षेत्र कारोबारबाट विदेशी मुद्राको भण्डार बलियो बन्दै जान्छ। समीक्षा अवधिमा शोधनान्तर मात्र नभई मुलुकको चालु खाता समेत ८ खर्ब २ अर्ब ६ करोड रुपैयाँले ऐतिहासिक बचतमा देखिएको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको ११ महिनामा चालु खाता ३ खर्ब २१ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँले मात्र बचतमा थियो। अमेरिकी डलरमा चालु खाता ५ अर्ब ५३ करोड डलरले बचतमा रहनुले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र सेवाको क्षेत्रमा नेपालको वित्तीय स्थिति सुदृढ बन्दै गएको संकेत गर्दछ।
बाह्य क्षेत्रका अन्य सूचकहरूमा पनि यो अवधिमा सकारात्मक सुधार आएको केन्द्रीय बैंकको तथ्यांकले देखाउँछ। प्रतिवेदनअनुसार जेठ मसान्तसम्म खुद ट्रान्स्फर (खुद द्वितीय आय) १७ अर्ब ३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जुन गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा जम्मा ८ अर्ब ९६ करोड रुपैयाँमा सीमित थियो। आन्तरिक बजार सुस्त रहे पनि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरबाट हुने विभिन्न औपचारिक हस्तान्तरण र अनुदानजन्य रकमको बढोत्तरीले यस क्षेत्रलाई थप बल पुर्याएको अर्थ-विज्ञहरूको भनाइ छ।
मुलुकको आर्थिक विकास र पुँजी निर्माणका लागि महत्त्वपूर्ण मानिने प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (एफडीआई) मा पनि यस वर्ष उत्साहजनक सुधार आएको छ। चालु आर्थिक वर्षको ११ महिनामा कुल २२ अर्ब ८२ करोड रुपैयाँ प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी नेपाल भित्रिएको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यो रकम ११ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ मात्रै रहेको थियो। गत वर्षको तुलनामा वैदेशिक लगानीको यो हिस्सा दोब्बरभन्दा बढी हुनुलाई सकारात्मक रूपमा लिइए पनि यसरी भित्रिएको पुँजीलाई मुलुकभित्रै टिकाएर आन्तरिक उत्पादन र रोजगारी सिर्जनामा जोड्नु अबको मुख्य चुनौती रहेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।
अर्थ चाैतारी ।
