काठमाण्डौ । विद्युतीय सवारी साधन (ईभी) को क्षेत्रमा भएको प्रगतिसँगै विद्युतीय विमान (इलेक्ट्रिक एयरक्राफ्ट) को सम्भावना विश्वव्यापी चर्चाको विषय बनेको छ। हालैका अध्ययन र विकासले यो प्रविधिलाई वास्तविकताको नजिक ल्याएको छ, तर केही प्रमुख चुनौतीहरूले यसको व्यावसायिक प्रयोगलाई जटिल बनाइरहेको छ।

हालैका वर्षहरूमा विद्युतीय विमानको क्षेत्रमा उल्लेखनीय प्रगति भएको छ। बेटा टेक्नोलोजीको आलिया सीएक्स३०० नामक पूर्ण विद्युतीय विमानले जुन ३, २०२५ मा न्यूयोर्कको इस्ट ह्याम्पटनबाट जोन एफ. केनेडी (जेएफके) विमानस्थलसम्म १३० किलोमिटरको उडान सम्पन्न गरेको छ। यो उडान केवल ८ डलरको विद्युत खर्चमा भएको थियो, जसले छोटो दूरीका उडानहरूमा विद्युतीय विमानको किफायती सम्भावनालाई उजागर गरेको छ। यो विमानको अधिकतम दूरी ४६३ किलोमिटर छ, जुन छोटो दूरीका व्यावसायिक उडानहरूका लागि उपयुक्त मानिन्छ।

आईडीटेकएक्सको हालैको प्रतिवेदनअनुसार, ब्याट्रीको ऊर्जा घनत्व (energy density) मा भएको सुधारले विद्युतीय विमानको दूरी र कार्यक्षमता बढाउन सम्भव भएको छ। नयाँ ब्याट्री रसायनले ऊर्जा घनत्वलाई दोब्बर बनाउन सक्ने अनुमान गरिएको छ। साथै, हलुका सामग्री र वायुगतिकी (aerodynamic) डिजाइनमा भएको प्रगतिले विमानको कार्यक्षमता सुधार गरेको छ। यी प्राविधिक विकासले सन् २०४५ सम्ममा बिक्री हुने झन्डै एक चौथाइ विमानहरू ब्याट्री-विद्युतीय हुने अनुमान गरिएको छ।

एयर न्यूजील्याण्डले बीटा टेक्नोलोजीबाट निर्मित पूर्ण विद्युतीय परम्परागत टेकअफ र ल्याण्डिङ (eCTOL) विमान अलिया CX300 अर्डर गरिसकेको छ। एयरलाइन्सले एक अलिया CX300 को लागि अर्डर गरेको छ, साथै थप दुईवटा विमानको विकल्प र अतिरिक्त 20 वटा विमान अर्डर गर्न सक्ने बताएको छ।

विद्युतीय विमानको विकासमा केही चुनौती

ब्याट्रीको तौल र दूरी: ब्याट्रीको तौल विद्युतीय विमानको प्रमुख समस्या हो। हालका ब्याट्रीहरूले छोटो दूरी (१-२ घण्टा) का लागि मात्र उपयुक्त उडान सम्भव बनाउँछन्। लामो दूरीका उडानहरू, जस्तै अन्तरमहादेशीय यात्रा, हालको प्रविधिले सम्भव छैन।

चार्जिङ पूर्वाधार: विद्युतीय विमानका लागि द्रुत चार्जिङ स्टेशन र विद्युत ग्रिडको विकास आवश्यक छ। हाल विश्वभर चार्जिङ स्टेशनहरूको सङ्ख्या सीमित छ, जसले व्यावसायिक उडानलाई चुनौतीपूर्ण बनाउँछ।

नियामक र प्रमाणीकरण: विद्युतीय विमानका लागि नयाँ प्रमाणीकरण मापदण्ड र सुरक्षा नियमहरू बनाउन आवश्यक छ। यो प्रक्रिया जटिल र समय लाग्ने छ।

वातावरणीय प्रभाव: ब्याट्री उत्पादन र रिसाइक्लिङले वातावरणमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। यी समस्याको समाधानका लागि नयाँ ऊर्जा भण्डारण प्रविधिको खोजी आवश्यक छ।

के यो वास्तविकता बन्न सक्छ?

विज्ञहरूका अनुसार, छोटो दूरीका उडानहरू (५००-१,००० किलोमिटर) का लागि विद्युतीय विमान निकट भविष्यमा व्यावसायिक रूपमा सम्भव छ। उदाहरणका लागि, उच्च आवागमन हुने छोटो रुटहरू (जस्तै, काठमाडौं-विराटनगर) मा यस्ता विमान प्रभावकारी हुन सक्छन्।